Korekta wyniku budżetowego
Gmina Ożarów Mazowiecki rozpoczęła rok budżetowy 2025 z planowaną nadwyżką w wysokości 14,2 mln zł. Jednak w wyniku dziesięciu nowelizacji budżetu dokonanych w ciągu roku, ostateczny wynik zamknięto z… deficytem na poziomie 13,2 mln zł. Oznacza to odchylenie od pierwotnego planu o łączną kwotę przekraczającą aż 27,3 mln zł.
Zestawienie dochodów w ujęciu wieloletnim wykazuje wyhamowanie dynamiki wzrostu:
- 2023: 295,2 mln zł (dochody zrealizowane)
- 2024: 368,1 mln zł (dochody zrealizowane)
- 2025: 360,2 mln zł (dochody zrealizowane)
Spadek dochodów rok do roku o ok. 2,1% przy jednoczesnym wzroście kosztów obsługi długu wskazuje na konieczność urealnienia przyszłych prognoz dochodowych.
Struktura niedoborów w dochodach własnych
Najistotniejsza rewizja planu dochodów nastąpiła w październiku 2025 r., kiedy to bazę dochodową zmniejszono o blisko 19,9 mln zł. Analiza poszczególnych pozycji wykazuje niedoszacowanie ryzyk w obszarach:
- Podatku od nieruchomości: wpływy niższe o 6,1 mln zł od zakładanych.
- Podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC): wpływy niższe o 2,9 mln zł.
- Dochodów majątkowych: brak realizacji planu sprzedaży mienia o wartości 3,9 mln zł.
- Innych opłat lokalnych: redukcja o 2,65 mln zł.
Takie odchylenia w dochodach własnych bezpośrednio wpłynęły na konieczność ograniczenia wydatków inwestycyjnych.
Zarządzanie zadłużeniem i płynnością
W roku 2025 nastąpiła istotna zmiana w harmonogramie spłaty długu. Pierwotnie zakładany wykup obligacji o wartości 13 mln zł został w sierpniu zredukowany do kwoty 3 mln zł.
W celu zbilansowania budżetu i pokrycia narastającego deficytu, gmina dokonała nowej emisji obligacji na kwotę 6,3 mln zł. Mechanizm ten, polegający na przesunięciu spłaty kapitału przy jednoczesnym zaciąganiu nowych zobowiązań, wpłynął na wzrost kosztów obsługi długu. Na koniec 2025 r. wydatki na odsetki osiągnęły poziom 9,4 mln zł, co stanowi wzrost o blisko milion złotych w skali roku.
Sztywność wydatków bieżących
Istotnym obciążeniem dla elastyczności budżetu pozostają wydatki na oświatę, które wyniosły ponad 159 mln zł. Kwota ta odpowiada za ponad 44% całkowitych dochodów gminy. W strukturze tej pozycji znaczącą rolę odgrywają dotacje dla placówek niepublicznych, opiewające na kwotę 27,5 mln zł. Wysoki udział wydatków sztywnych znacząco ogranicza możliwości generowania nadwyżki operacyjnej niezbędnej do finansowania wkładów własnych w projektach rozwojowych.
Realizacja planu inwestycyjnego
W celu zachowania płynności budżetowej, gmina dokonała głębokich cięć w wydatkach majątkowych. Plan inwestycyjny, wynoszący w sierpniu 58,6 mln zł, został do grudnia zredukowany do poziomu 42,3 mln zł czyli o 16,3 mln.
Do najważniejszych zadań, których realizacja została wstrzymana lub znacznie ograniczona, należą:
- Przebudowa DK92 (ul. Zamoyskiego): redukcja z 7,2 mln zł do 91 tys. zł.
- Budowa SUW Szeligi: wykreślenie kwoty ok. 3 mln zł.
- Budowa przepraw nad torami (DW 718 i 701): wyzerowanie zadania (827 tys. zł).
Statystycznie 85% analizowanych zadań inwestycyjnych (32 z 38 projektów) nie zostało sfinalizowanych w roku budżetowym i wymagało ujęcia w planach na rok 2026.
Łączna wartość tych zadań, według ich planowanych kosztów z 2025 roku, wynosi ponad 18,2 mln zł, to kwota wyższa o 1,9 mln od kwoty 16,3 mln jeśli mówimy o cięciach. Skąd zatem różnice? W rejestrze zadań niezrealizowanych znajdują się inwestycje, których nie wykreślono z planu 2025 roku, ale które i tak przeszły na rok 2026, ponieważ nie zostały fizycznie ukończone lub opłacone przed 31 grudnia 2025 roku.
Szczegółowe informacje dotyczące niezrealizowanych inwestycji (informacja z Urzędu)
Podsumowanie i wskaźniki ostrożnościowe
Łączne zadłużenie gminy przekroczyło poziom 153 mln zł, co przy wskaźniku długu oscylującym wokół 42,5% oraz malejących dochodach, zawęża pole manewru na przyszłe lata. Wykorzystanie „wolnych środków” z lat ubiegłych w kwocie ponad 11 mln zł na pokrycie deficytu jest rozwiązaniem jednorazowym.
Utrzymanie obecnych trendów w obszarze dochodów własnych przy rosnących kosztach obsługi długu może w najbliższej przyszłości wymagać wdrożenia rygorystycznych działań oszczędnościowych w celu spełnienia wymogów art. 243 ustawy o finansach publicznych (Artykuł 243 ustawy o finansach publicznych to tzw. Indywidualny Wskaźnik Spłaty Zadłużenia (IWZ). To najważniejszy „bezpiecznik” w polskim prawie samorządowym. W uproszczeniu: gmina nie może spłacać w danym roku więcej długów (raty + odsetki), niż wynosi jej średnia nadwyżka operacyjna z ostatnich lat).
Przedstawiona analiza wykonania budżetu za rok 2025 postawi przed Radą Miejską oraz Burmistrzem kluczowe pytania dotyczące kondycji finansowej gminy na koniec bieżącej kadencji:
W jakim stanie faktycznym zostanie przekazany budżet następcom? Przy obecnym poziomie zadłużenia przekraczającym 153 mln zł i rosnących kosztach jego obsługi (ponad 9,4 mln zł rocznie), margines błędu dla przyszłych decyzji finansowych uległ drastycznemu zawężeniu. Czy gmina posiada strategię odbudowy nadwyżki operacyjnej, która pozwoli na bezpieczne zamknięcie kadencji bez konieczności dalszego ograniczania inwestycji?
Czy przyjęty model finansowania długu jest zrównoważony? Strategia „rolowania” zobowiązań (zmniejszenie wykupu starych obligacji przy jednoczesnej emisji nowych) pozwala na zachowanie płynności w krótkim terminie, ale generuje długofalowe koszty odsetkowe. Kluczowe jest pytanie, czy przy obecnej dynamice dochodów własnych (spadek wpływów z PIT, CIT i nieruchomości), gmina będzie w stanie powrócić do realnej spłaty kapitału, czy też wejdzie w trwałą zależność od instrumentów dłużnych?
Jaka jest realna zdolność do wyjścia z zadłużenia? Biorąc pod uwagę, że blisko 85% z listy 38 zaplanowanych i niezrealizowanych inwestycji z roku 2025 przeszło jako zobowiązania na rok kolejny, gmina staje przed zjawiskiem „kumulacji potrzeb”. Odpowiedź na pytanie o zdolność wyjścia z długu zależy od tego, czy Ożarów Mazowiecki zdoła przyciągnąć nowych, dużych płatników podatku od nieruchomości, czy też jedynym rozwiązaniem pozostanie dalsza redukcja wydatków majątkowych i posiłkowanie się środkami zewnętrznymi.
Budżet to żywy organizm, ale… nie jest z gumy
Włodarze gminy często podkreślają, że „budżet to żywy organizm”, sugerując jego naturalną zmienność. Należy jednak pamiętać o drugiej stronie tego porzekadła: budżet nie jest z gumy. O ile dziesięć nowelizacji w ciągu roku można tłumaczyć dynamiką samorządowej rzeczywistości, o tyle systemowe przesuwanie spłaty długu („rolowanie”) przy jednoczesnym spadku dochodów własnych przestaje być elastycznością, a zaczyna przypominać niebezpieczny optymizm planistyczny.
Rosnące zadłużenie i rekordowe koszty jego obsługi (9,4 mln zł) to nie tylko liczby w tabeli Excela. To konkretna cena, jaką gmina płaci za brak twardej dyscypliny finansowej w latach „tłustych”. Czy mamy do czynienia z krótkowzrocznością? Odpowiedź przyniosą najbliższe trzy lata, które zweryfikują, czy Ożarów Mazowiecki jest w stanie generować nadwyżki pozwalające na realną spłatę kapitału, a nie tylko obsługę odsetek.
Ostatni moment na wspólny wysiłek: Twój PIT ma znaczenie
Choć sytuacja finansowa gminy jest napięta, my jako mieszkańcy mamy realny wpływ na jej poprawę bez konieczności emisji kolejnych obligacji. Wpływy z podatku PIT stanowią krwiobieg każdego samorządu. Jeśli mieszkasz w Ożarowie Mazowieckim, ale Twój podatek wciąż trafia do budżetu innej miejscowości, gmina traci środki, które mogłyby uratować wstrzymane inwestycje. To ostatni moment, by w rocznym rozliczeniu wskazać Ożarów Mazowiecki jako miejsce zamieszkania. To najprostszy i najskuteczniejszy sposób, by realnie wzmocnić fundamenty finansowe naszej gminy i dać jej szansę na wyjście z obecnego impasu.
